Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng khẳng định vai trò then chốt đối với tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất, chất lượng, năng lực cạnh tranh quốc gia và bảo đảm quốc phòng, an ninh; việc làm chủ các công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, phát triển các sản phẩm công nghệ có giá trị gia tăng cao, từng bước thay thế nhập khẩu và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu là yêu cầu cấp thiết đặt ra đối với Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.
Nhằm cụ thể hóa chủ trương, đường lối của Đảng về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định phê duyệt Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên triển khai ngay (sau đây gọi tắt là Chương trình). Chương trình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể hiện quyết tâm chính trị cao của Nhà nước trong việc huy động tổng lực các nguồn lực để phát triển, làm chủ các công nghệ chiến lược, hình thành các ngành công nghiệp chiến lược, góp phần thúc đẩy tăng trưởng nhanh và bền vững.
1. Quan điểm chỉ đạo xuyên suốt
Chương trình được xây dựng và triển khai trên cơ sở ba quan điểm lớn:
Một là, huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, đặc biệt nhấn mạnh vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương trong tổ chức triển khai Chương trình. Việc lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp và quyết liệt là yếu tố then chốt bảo đảm Chương trình được triển khai đồng bộ, hiệu quả, đúng mục tiêu.
Hai là, phát huy sức mạnh tổng hợp của các chủ thể trong hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, bao gồm Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, cộng đồng chuyên gia, nhà khoa học và các tổ chức xã hội. Trong đó, doanh nghiệp được xác định là trung tâm của hoạt động đổi mới sáng tạo, nghiên cứu – phát triển và thương mại hóa sản phẩm công nghệ chiến lược.
Ba là, việc triển khai Chương trình gắn chặt với Kế hoạch hành động chiến lược số 01-KH/BCĐTW ngày 02/6/2025 của Ban Chỉ đạo Trung ương, nhằm thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong tổ chức thực hiện.
2. Mục tiêu đến năm 2030
Chương trình đặt ra nhiều mục tiêu cụ thể, có tính định lượng rõ ràng, bao gồm:
- Nghiên cứu, làm chủ công nghệ thiết kế, tích hợp, chế tạo, thử nghiệm và ứng dụng các sản phẩm công nghệ chiến lược;
- Làm chủ các công nghệ lõi của các sản phẩm công nghệ chiến lược;
- Phát triển các mô-đun, linh kiện, nền tảng có giá trị gia tăng cao, khả năng thương mại hóa trong chuỗi giá trị toàn cầu;
- Phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược đáp ứng tối thiểu 30% nhu cầu thị trường trong nước và từng bước xuất khẩu;
- Hỗ trợ tối thiểu 30 doanh nghiệp và 10 viện nghiên cứu, trường đại học tham gia nghiên cứu, phát triển công nghệ lõi; đồng thời hỗ trợ phát triển khoảng 100 doanh nghiệp phụ trợ;
- Hình thành tối thiểu 03 ngành công nghiệp chiến lược, tạo ra các dòng sản phẩm và dịch vụ mới có giá trị gia tăng cao.
3. Các sản phẩm công nghệ chiến lược trọng tâm
Chương trình tập trung ưu tiên nghiên cứu, phát triển 06 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược, bao gồm:
- Mô hình ngôn ngữ lớn và trợ lý ảo tiếng Việt;
- AI camera xử lý tại biên;
- Robot di động tự hành;
- Hệ thống và thiết bị mạng di động 5G;
- Hạ tầng mạng blockchain và các lớp ứng dụng truy xuất nguồn gốc, tài sản mã hóa;
- Thiết bị bay không người lái.
- Đây là các lĩnh vực công nghệ có tính nền tảng, tác động lan tỏa lớn, vừa phục vụ phát triển kinh tế – xã hội, vừa có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm quốc phòng, an ninh.
4. Nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu
Chương trình xác định 06 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm:
(1) Hoàn thiện cơ chế, chính sách, bao gồm triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát; xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; cơ chế khai thác, chia sẻ dữ liệu phục vụ nghiên cứu công nghệ chiến lược.
(2) Hỗ trợ nghiên cứu, phát triển và nâng cao năng lực, thông qua tài trợ, đặt hàng nhiệm vụ khoa học, công nghệ; phát triển hệ thống trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm, khu thử nghiệm; hình thành các liên minh công nghệ chiến lược.
(3) Hỗ trợ đổi mới sáng tạo và phát triển thị trường, thông qua hỗ trợ lãi suất vay, phiếu hỗ trợ tài chính (voucher), phát triển sở hữu trí tuệ, hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo, xúc tiến đầu tư và thương mại hóa sản phẩm.
(4) Phát triển nguồn nhân lực, tuyển chọn tổng công trình sư, kiến trúc sư trưởng; đào tạo kỹ sư, chuyên gia trình độ cao; thu hút nhà khoa học xuất sắc là người Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế.
(5) Đẩy mạnh hợp tác quốc tế, thông qua các dự án hợp tác song phương, đa phương; trao đổi chuyên gia, tham gia các sáng kiến và cơ chế hợp tác toàn cầu phù hợp với lợi ích quốc gia.
(6) Nâng cao nhận thức và hiệu quả quản lý Chương trình, thông qua tổ chức hội nghị, hội thảo, diễn đàn; xây dựng hệ thống phần mềm quản lý, giám sát; đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý.
Việc phê duyệt và triển khai Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên triển khai ngay là bước đi quan trọng, thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Nhà nước trong việc thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Đối với các địa phương, trong đó có tỉnh Gia Lai, việc triển khai hiệu quả Chương trình sẽ mở ra nhiều cơ hội thu hút nguồn lực, phát triển doanh nghiệp công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội nhanh và bền vững trong thời gian tới.
Người viết bài
Đặng Công Hảo - Phòng Quản lý ngành