Ngày 02/5/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành ban hành Kế hoạch quốc gia phòng, chống các bệnh Cúm gia cầm, Lở mồm long móng và Dịch tả lợn Châu Phi, giai đoạn 2026 – 2030 tại Quyết định số 779/QĐ-TTg ngày 02/5/2026. Việc triển khai Kế hoạch này đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi, đồng thời đặt ra những yêu cầu cụ thể về công tác quản lý, phân bổ nguồn lực tài chính để thực hiện Kế hoạch từ Trung ương đến địa phương.
1. Tầm nhìn chiến lược và hệ thống mục tiêu trọng điểm
Kế hoạch hướng tới mục tiêu tổng quát là nâng cao năng lực quản lý, giám sát, cảnh báo sớm và xây dựng hệ thống phòng, chống dịch bệnh động vật hiện đại, đồng bộ. Hệ thống này được thiết kế để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 02 cấp và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.
Các chỉ tiêu cụ thể được đặt ra nhằm kiểm soát chặt chẽ ba loại dịch bệnh nguy hiểm:
- Về kiểm soát dịch bệnh: Mục tiêu xuyên suốt là giảm tối thiểu 30% số ổ dịch Cúm gia cầm, Lở mồm long móng và Dịch tả lợn Châu Phi (bao gồm cả số lợn, gia súc buộc phải tiêu hủy) so với trung bình của giai đoạn trước.
- Về tỷ lệ tiêm phòng: Kế hoạch yêu cầu trên 70% tổng đàn gia súc, gia cầm thuộc diện tiêm phòng bắt buộc phải được tiêm vắc xin phòng bệnh Cúm gia cầm và Lở mồm long móng.
- Về xây dựng vùng an toàn dịch bệnh (ATDB): Giai đoạn 2026 - 2030 phấn đấu xây dựng và duy trì tối thiểu 1.000 cơ sở, vùng ATDB đối với bệnh Cúm gia cầm và Lở mồm long móng; tối thiểu 800 cơ sở, vùng đối với bệnh Dịch tả lợn châu Phi. Các vùng này phải đạt tiêu chuẩn Việt Nam, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước và hướng tới xuất khẩu.
2. Các giải pháp kỹ thuật, chuyên môn cốt lõi
Để đạt được các mục tiêu trên, Quyết định số 779/QĐ-TTg đề ra các nhóm giải pháp chuyên môn toàn diện, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ của các cấp, các ngành và người chăn nuôi:
- Chăn nuôi an toàn sinh học: Đây là giải pháp nền tảng. Các cơ sở chăn nuôi (từ nông hộ đến trang trại) cần thực hiện nghiêm việc quản lý con giống, thức ăn, vệ sinh tiêu độc khử trùng và kiểm soát phương tiện, người ra vào. Đặc biệt, khuyến khích áp dụng các chính sách hỗ trợ nâng cao hiệu quả chăn nuôi, xử lý chất thải và công trình khí sinh học theo quy định.
- Chiến lược tiêm phòng vắc xin: Việc tiêm phòng được thực hiện dựa trên đánh giá nguy cơ, đặc điểm dịch tễ và cơ cấu đàn vật nuôi. Đối với bệnh Dịch tả lợn châu Phi, việc lựa chọn vắc xin cần căn cứ vào kết quả giám sát lưu hành vi rút và hướng dẫn của cơ quan quản lý chuyên ngành.
- Giám sát dịch bệnh nhiều lớp: Tổ chức giám sát chủ động, giám sát bị động, giám sát sau tiêm phòng tại các tuyến vận chuyển, chợ, điểm tập kết và khu vực biên giới. Cơ quan quản lý chuyên ngành chăn nuôi và thú y cấp tỉnh có trách nhiệm xây dựng và trình phê duyệt kinh phí để triển khai kế hoạch giám sát dịch bệnh trên địa bàn.
- Xử lý ổ dịch triệt để: Khi có dịch, nguyên tắc ưu tiên là phát hiện sớm, xử lý ngay từ ổ dịch đầu tiên, không để lây lan diện rộng. Áp dụng đồng bộ các biện pháp như tiêu hủy động vật mắc bệnh, vệ sinh khử trùng và kiểm soát chặt chẽ vận chuyển, giết mổ.
3. Cơ chế tài chính và trách nhiệm phân bổ nguồn lực của địa phương
Một trong những yếu tố quyết định sự thành công của Kế hoạch là việc đảm bảo nguồn lực tài chính. Kinh phí thực hiện được huy động từ nguồn ngân sách nhà nước (NSNN) theo phân cấp hiện hành, nguồn đầu tư công và các nguồn huy động hợp pháp khác.
Với tư cách là cơ quan tham mưu về tài chính - ngân sách tại địa phương, Sở Tài chính các tỉnh/thành phố, trong đó có tỉnh Gia Lai, đóng vai trò quan trọng trong việc triển khai các nội dung sau:
- Bố trí dự toán ngân sách hằng năm: Căn cứ Kế hoạch quốc gia và khả năng cân đối ngân sách, Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh chịu trách nhiệm cân đối, bố trí, phân bổ và giao dự toán hằng năm cho các nhiệm vụ phòng, chống dịch bệnh trên địa bàn.
- Ưu tiên nguồn lực có trọng tâm: Ngân sách cần được ưu tiên phân bổ cho các khu vực trọng điểm như: địa bàn biên giới, địa bàn có tổng đàn lớn, khu vực nguy cơ cao, địa bàn từng có ổ dịch phức tạp và các địa bàn đang xây dựng cơ sở, vùng ATDB phục vụ xuất khẩu.
- Phân cấp quản lý ngân sách cho cơ sở: Theo Kế hoạch, UBND cấp xã được giao dự toán và quyền chủ động để tổ chức thực hiện các nhiệm vụ tại chỗ, bao gồm: thống kê đàn vật nuôi, tiếp nhận khai báo dịch bệnh, phối hợp tổ chức tiêm phòng, vệ sinh tiêu độc khử trùng và xử lý ban đầu khi phát sinh ổ dịch. Điều này đòi hỏi công tác cấp phát và quyết toán ngân sách phải linh hoạt, nhanh chóng nhằm đáp ứng tính cấp bách của việc chống dịch.
4. Cơ chế phối hợp liên ngành trong quản lý nhà nước
Quyết định cũng quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước để tạo sức mạnh tổng hợp:
- Bộ Nông nghiệp và Môi trường: Là cơ quan đầu mối, chịu trách nhiệm hướng dẫn chuyên môn, kiểm tra, đôn đốc và tổng hợp kết quả thực hiện Kế hoạch trên phạm vi cả nước.
- Bộ Tài chính và lực lượng Hải quan: Bộ Tài chính tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền bố trí kinh phí thực hiện theo quy định pháp luật. Đồng thời, chỉ đạo lực lượng hải quan phối hợp chặt chẽ với các đơn vị chức năng ngăn chặn tình trạng nhập lậu gia súc, gia cầm qua biên giới.
- Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ tài chính hậu dịch bệnh, thông qua việc chỉ đạo các tổ chức tín dụng tạo điều kiện cho các cá nhân, tổ chức bị thiệt hại được tiếp cận tín dụng, cơ cấu lại thời hạn trả nợ nhằm khôi phục sản xuất.
- Các lực lượng chức năng (Công an, Quản lý thị trường, Ban Chỉ đạo 389): Phối hợp kiểm tra, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi buôn bán, vận chuyển động vật không rõ nguồn gốc, nhập lậu qua biên giới hoặc đầu cơ, găm hàng đẩy giá trục lợi trong thời điểm bùng phát dịch.
Việc thực hiện thắng lợi Kế hoạch quốc gia phòng, chống dịch bệnh động vật giai đoạn 2026 - 2030 không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành nông nghiệp, mà đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của cả hệ thống chính trị. Trong đó, việc đảm bảo nguồn lực tài chính xuyên suốt, kịp thời từ ngân sách các cấp, kết hợp với ý thức tự giác tuân thủ quy định pháp luật của người chăn nuôi và doanh nghiệp sẽ là chìa khóa để bảo vệ đàn vật nuôi, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững trên địa bàn tỉnh./.
Người viết bài
Đặng Công Hảo - Phòng Quản lý ngành