Ngày 10 tháng 7 năm 2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Gia Túc đã ký ban hành Quyết định số 1253/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các FTA (sau đây gọi là Hệ sinh thái tận dụng các FTA) giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035, trên cơ sở đề nghị của Bộ trưởng Bộ Công Thương. Quyết định đặt nền móng cho việc hình thành một cơ chế kết nối, hỗ trợ toàn diện, xuyên suốt từ trung ương đến địa phương, giúp cộng đồng doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh khai thác hiệu quả hơn các cơ hội mà các hiệp định thương mại tự do (FTA) mang lại, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng trong giai đoạn phát triển mới.
Ngày 10 tháng 7 năm 2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Gia Túc đã ký ban hành Quyết định số 1253/QĐ-TTg phê duyệt Đề án "Hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các FTA" giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035, trên cơ sở đề nghị của Bộ trưởng Bộ Công Thương. Đây là bước đi chiến lược nhằm hình thành cơ chế kết nối, hỗ trợ toàn diện từ trung ương đến địa phương, giúp cộng đồng doanh nghiệp khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA), nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thúc đẩy hội nhập kinh tế sâu rộng.
1. Triết lý phát triển và hệ thống mục tiêu cốt lõi
Đề án được xây dựng dựa trên 3 quan điểm chủ đạo:
- Chiến lược đồng bộ: Bám sát chủ trương hội nhập quốc tế toàn diện, gắn kết chặt chẽ với các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững và đổi mới sáng tạo.
- Lấy doanh nghiệp làm trung tâm: Xác định doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh là chủ thể hội nhập; Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, điều phối.
- Hiệu quả có trọng tâm: Ưu tiên các ngành hàng có tiềm năng xuất khẩu lớn, gắn liền với chuyển đổi số, phát triển xanh và nâng cao giá trị gia tăng nội địa.
- Mục tiêu tổng quát nhằm vận hành một hệ sinh thái liên kết, đồng bộ giữa cơ quan quản lý và cộng đồng kinh doanh, tạo công cụ hỗ trợ chính sách mạnh mẽ và hình thành văn hóa hợp tác trong sản xuất, xuất khẩu.
- Lộ trình thực hiện cụ thể:
+ Giai đoạn 2026 - 2027: Thiết lập Tổ công tác điều phối, ban hành quy chế vận hành và triển khai thí điểm tại 1 - 2 ngành hàng xuất khẩu chủ lực.
+ Đến năm 2030: Mở rộng kết nối tối thiểu cho 6 ngành hàng xuất khẩu chủ lực.
- Phát triển thành viên: Năm 2026 lựa chọn tối thiểu 50 đơn vị ưu tiên, các năm tiếp theo tăng thêm ít nhất 100 đơn vị/năm. Các thành viên sẽ được hỗ trợ chuyên sâu về tư vấn chính sách, tiếp cận vốn, đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, xây dựng thương hiệu và kết nối chuỗi cung ứng.
- Chỉ số nâng cao hiệu quả (đến năm 2030): Nâng tỷ lệ sử dụng C/O ưu đãi của các thành viên sang thị trường CPTPP đạt 15%, EVFTA đạt 40%, UKVFTA đạt 42%; tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước đạt trên 50%; tối thiểu 50% thành viên đáp ứng các tiêu chuẩn ESG, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn.
2. Phạm vi, đối tượng và nguyên tắc vận hành
Đề án triển khai trên phạm vi toàn quốc. Đối tượng thụ hưởng và tham gia bao gồm: các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế; hợp tác xã, hộ kinh doanh tham gia chuỗi giá trị; các hiệp hội ngành hàng; các tổ chức dịch vụ trung gian (tín dụng, logistics, công nghệ số, tư vấn); và các cơ quan quản lý nhà nước từ trung ương đến địa phương.
Nguyên tắc triển khai xuyên suốt bao gồm việc bảo đảm đúng pháp luật và cam kết quốc tế; phối hợp chặt chẽ liên ngành; công khai, minh bạch nguồn lực; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát để kịp thời tháo gỡ vướng mắc.
3. Các nhóm giải pháp và nguồn lực tài chính
Quyết định số 1253/QĐ-TTg xác lập 6 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm do Bộ Công Thương chủ trì phối hợp thực hiện:
- Kiện toàn cơ cấu tổ chức, tiêu chí lựa chọn chuyên gia và đầu mối vận hành Hệ sinh thái.
- Ban hành Chương trình, Kế hoạch định hướng hoạt động định kỳ hằng năm.
- Thu thập số liệu, đánh giá và báo cáo thường niên về hiệu quả tận dụng các FTA.
- Nâng cao năng lực doanh nghiệp, thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị giữa khối doanh nghiệp nội địa với doanh nghiệp FDI.
- Xây dựng nền tảng số và Cơ sở dữ liệu Thành viên nhằm tối ưu hóa kết nối và tiếp nhận nhu cầu hỗ trợ.
- Huy động tổng lực các nguồn lực xã hội và tổ chức tuyên truyền, vinh danh các điển hình.
Nguồn kinh phí triển khai được đa dạng hóa, kết hợp từ: ngân sách nhà nước (chi thường xuyên của các bộ, ngành, địa phương); nguồn tài trợ quốc tế; đóng góp tự nguyện của các doanh nghiệp tham gia theo cơ chế thị trường; và các nguồn xã hội hóa hợp pháp khác.
4. Trách nhiệm tổ chức thực hiện và vai trò của địa phương
Về phân công trách nhiệm, Bộ Công Thương đóng vai trò cơ quan đầu mối chủ trì, điều phối chung và báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước ngày 25/12 hằng năm. Bộ Tài chính chịu trách nhiệm bố trí ngân sách và xây dựng cơ chế thu hút nguồn lực hỗ trợ công nghiệp. Bộ Ngoại giao thúc đẩy hợp tác quốc tế, vận động hỗ trợ kỹ thuật. Các bộ, ngành khác tham gia Tổ công tác theo thẩm quyền.
Đáng chú ý, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương được giao các nhiệm vụ cụ thể và chủ động:
- Xây dựng kế hoạch triển khai Hệ sinh thái tại địa bàn; lồng ghép mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng FTA vào chương trình phát triển kinh tế - xã hội, xúc tiến thương mại, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh của địa phương.
- Chủ động bố trí, lồng ghép nguồn ngân sách địa phương và huy động các nguồn lực xã hội hóa để tổ chức các hoạt động hỗ trợ.
- Giao Sở Công Thương làm đầu mối phối hợp tham gia Tổ công tác Hệ sinh thái, xử lý vướng mắc thuộc thẩm quyền.
- Rà soát, lựa chọn, giới thiệu các doanh nghiệp, hợp tác xã có tiềm năng tham gia Hệ sinh thái; thẩm định các đối tượng được hưởng hỗ trợ từ ngân sách nhà nước tại địa phương; đồng thời cung cấp thông tin dữ liệu định kỳ để phục vụ công tác đánh giá chung của Đề án.
Quyết định số 1253/QĐ-TTg có hiệu lực từ ngày 10/7/2026 là hành lang pháp lý quan trọng. Đối với các địa phương, đây là căn cứ thiết thực để bám sát thực tiễn, chủ động phân bổ nguồn lực, đồng hành cùng doanh nghiệp nắm bắt thời cơ từ các FTA, bứt phá mạnh mẽ trong chuỗi giá trị toàn cầu ở giai đoạn phát triển mới./.
Người viết bài
Đặng Công Hảo - Phòng Quản lý ngành